Thực trạng sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại Hà Tĩnh và giải pháp trong thời gian tới

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của sản xuất nông nghiệp, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần hạn chế dịch hại, bảo vệ cây trồng, giữ vững và nâng cao sản lượng, chất lượng nông sản. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra không ít vấn đề đáng lo ngại, đặc biệt là tình trạng lạm dụng thuốc BVTV và sử dụng chưa đúng quy định, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Theo thống kê, mỗi năm toàn tỉnh sử dụng khoảng 200 tấn thuốc BVTV các loại, trong đó thuốc có nguồn gốc hóa học chiếm tới khoảng 95%. Cụ thể, thuốc trừ sâu, nhện khoảng 22 tấn; thuốc trừ ốc khoảng 12 tấn; thuốc trừ bệnh khoảng 30 tấn; thuốc trừ cỏ khoảng 78 tấn; thuốc trừ chuột khoảng 63 tấn; thuốc điều hòa sinh trưởng khoảng 1,5 tấn. Phần lớn các loại thuốc này được cung ứng từ các doanh nghiệp ngoài tỉnh.

Trên thực tế sản xuất, việc sử dụng thuốc BVTV có sự khác biệt giữa các nhóm cây trồng. Đối với cây lúa, trung bình mỗi vụ người dân phun từ 1-4 lần, với tổng lượng sử dụng khoảng 170 tấn mỗi năm để phòng trừ cỏ dại, trừ sâu, trừ bệnh. Trên cây trồng cạn như rau, ngô, lạc, đậu…, lượng thuốc sử dụng khoảng 14 tấn/năm, trong đó riêng thuốc trừ cỏ chiếm khoảng 9 tấn. Với cây ăn quả, lượng thuốc BVTV sử dụng bình quân khoảng 1,5 kg/ha/năm, tổng cộng hơn 10 tấn mỗi năm.

Đáng chú ý, tình trạng sử dụng thuốc trừ cỏ không chọn lọc (cỏ cháy) vẫn diễn ra khá phổ biến. Mặc dù các loại thuốc này chỉ được phép sử dụng trên đất không canh tác hoặc một số đối tượng cây trồng nhất định, song thực tế tại nhiều địa phương, người dân vẫn sử dụng để phun trên bờ ruộng, bờ mương và khu vực sản xuất. Năm 2025, toàn tỉnh ghi nhận khoảng 100 ha diện tích bờ ruộng, bờ mương bị phun thuốc trừ cỏ không chọn lọc. Việc sử dụng sai mục đích, không tuân thủ nguyên tắc “4 đúng” đã gây ảnh hưởng đến cây trồng, làm suy giảm chất lượng đất, ô nhiễm nguồn nước và tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, tình trạng sử dụng thuốc BVTV không đúng liều lượng, không đảm bảo thời gian cách ly vẫn còn xảy ra, nhất là trên rau, củ, quả. Điều này dẫn đến nguy cơ dư lượng thuốc trong nông sản, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, đồng thời làm gia tăng hiện tượng sinh vật gây hại kháng thuốc.

Trước thực trạng trên, ngành nông nghiệp Hà Tĩnh đã triển khai nhiều giải pháp nhằm kiểm soát và giảm thiểu việc sử dụng thuốc BVTV. Toàn tỉnh hiện có khoảng 600 ha các loại cây trồng đạt tiêu chuẩn hữu cơ, 1.100 ha sản xuất theo VietGAP, khoảng 45.000 ha áp dụng một phần chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và 05 ha áp dụng chương trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Các mô hình này giúp giảm từ 20-30% lượng thuốc BVTV so với phương thức truyền thống. Đồng thời, hơn 10.000 bể chứa bao gói thuốc BVTV sau sử dụng đã được lắp đặt tại các vùng sản xuất.

Tuy vậy, để hướng tới nền nông nghiệp an toàn và bền vững, thời gian tới cần tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân về sử dụng thuốc BVTV an toàn, hiệu quả; hướng dẫn tuân thủ nghiêm nguyên tắc “4 đúng”. Đồng thời, khuyến khích áp dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường như sử dụng thuốc BVTV sinh học và các biện pháp thủ công như cắt cỏ thay thế thuốc trừ cỏ không chọn lọc.

Cùng với đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh và sử dụng thuốc BVTV; kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Các cơ sở kinh doanh phải thực hiện đầy đủ việc ghi chép, theo dõi mục đích sử dụng đối với các loại thuốc nhạy cảm, đặc biệt là thuốc trừ cỏ không chọn lọc.

Song song, tiếp tục tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật; nhân rộng các mô hình sản xuất hữu cơ, VietGAP, IPM, IPHM,… nhằm giảm phụ thuộc vào hóa chất trong sản xuất nông nghiệp.

Việc quản lý chặt chẽ và sử dụng hợp lý thuốc bảo vệ thực vật không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn là yếu tố then chốt để bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng, hướng tới phát triển nền nông nghiệp Hà Tĩnh bền vững.

Nguyễn Thị Hiền - KHTC