Liên kết, hợp nhất hợp tác xã - động lực nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường xuất khẩu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường ngày càng hội nhập sâu rộng, yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu, đang đặt ra những thách thức lớn đối với khu vực kinh tế tập thể. Thực tiễn đó đòi hỏi các hợp tác xã (HTX) phải đổi mới tư duy, tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết, hợp nhất nhằm phát huy sức mạnh tập thể, nâng cao hiệu quả hoạt động và khẳng định vị thế trên thị trường.

Quy mô nhỏ - “nút thắt” lớn của hợp tác xã: Những năm qua, cùng với tiến trình đổi mới, khu vực kinh tế tập thể mà nòng cốt là các HTX tại Hà Tĩnh đã có bước phát triển đáng ghi nhận, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế – xã hội, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, dịch vụ môi trường, thương mại - dịch vụ nông thôn. Toàn tỉnh hiện có hơn 1.020 HTX, trong đó trên 550 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên, phần lớn HTX vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, hạn chế. Quy mô sản xuất nhỏ, vốn điều lệ thấp, năng lực quản trị còn hạn chế; phạm vi hoạt động hẹp, lợi ích mang lại cho thành viên chưa cao. Đáng chú ý, tại nhiều xã, phường tồn tại nhiều HTX cùng ngành nghề, cùng địa bàn hoạt động, dẫn đến phân tán nguồn lực, trùng lặp dịch vụ, thậm chí cạnh tranh không lành mạnh, làm giảm hiệu quả chung của khu vực kinh tế tập thể. Thực tế cho thấy, có những địa phương chỉ trong một xã nhưng tồn tại từ 3 đến 5, thậm chí trên 10 HTX nông nghiệp hoặc HTX môi trường, mỗi HTX chỉ quản lý vài diện tích canh tác nhỏ lẻ, vài ki-lô-mét kênh mương, khó tổ chức sản xuất hàng hóa quy mô lớn, khó kết nối thị trường và càng khó tiếp cận xuất khẩu.

Liên kết, hợp nhất - xu thế tất yếu trong phát triển HTX: Trong xu thế phát triển của kinh tế thị trường hiện đại, liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm được xem là “chìa khóa” để nâng cao giá trị gia tăng, bảo đảm lợi ích cho các chủ thể tham gia chuỗi giá trị. Đối với HTX, liên kết và hợp nhất không chỉ giúp mở rộng quy mô sản xuất mà còn tạo điều kiện giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng sức cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, sáp nhập và hợp nhất HTX là xu hướng phổ biến. Tại Hà Lan, số lượng HTX đã giảm mạnh qua quá trình sáp nhập, song các HTX còn lại lại chiếm phần lớn thị phần, đặc biệt trong ngành sữa. Tại Nhật Bản, từ hơn 13.000 HTX, sau quá trình tái cơ cấu chỉ còn khoảng 600 HTX nhưng hoạt động hiệu quả, chuyên nghiệp và có sức cạnh tranh cao. Ở Việt Nam, việc sáp nhập, hợp nhất HTX đã được triển khai trong nhiều năm qua, nhất là gắn với các mô hình cánh đồng lớn, liên kết sản xuất – tiêu thụ. Tuy nhiên, quá trình này nhìn chung còn chậm, chưa thực chất, phần lớn mang tính hành chính, thiếu sự chủ động, tự nguyện từ chính các HTX và thành viên do tâm lý e ngại liên kết, chưa nhận thức đầy đủ lợi ích lâu dài.

Hà Tĩnh: Chủ trương rõ ràng, yêu cầu đặt ra cấp thiết: Thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII và Chương trình hành động số 17-CTr/TU của Tỉnh ủy Hà Tĩnh, tỉnh đã đề ra những mục tiêu cụ thể nhằm phát triển kinh tế tập thể theo hướng bền vững. Theo đó, đến năm 2030, Hà Tĩnh phấn đấu có khoảng 1.000 HTX, trên 60% tổ chức kinh tế tập thể đạt loại khá, tốt; ít nhất 50% HTX tham gia liên kết theo chuỗi giá trị; trên 150 HTX ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Tuy vậy, để đạt được mục tiêu này, việc tổ chức lại hệ thống HTX theo hướng tinh gọn, hiệu quả là yêu cầu cấp thiết. Thực tiễn tại tỉnh cho thấy, những HTX được sáp nhập, hợp nhất trên cơ sở phù hợp ngành nghề, địa bàn và xuất phát từ nhu cầu tự thân đã phát huy hiệu quả rõ rệt, nâng cao thu nhập cho thành viên, tăng niềm tin của người dân vào mô hình HTX.

Gỡ “điểm nghẽn” để HTX phát triển bền vững: Bên cạnh những thuận lợi, quá trình sáp nhập, hợp nhất HTX hiện vẫn gặp không ít rào cản, đặc biệt là tâm lý e ngại của thành viên, khó khăn trong xử lý tài chính, nợ, tài sản, cũng như sự thiếu đồng bộ trong các quy định hướng dẫn pháp luật. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của các cấp, các ngành trong việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho HTX thực hiện sáp nhập, hợp nhất. Cùng với đó, cần tăng cường hỗ trợ HTX về vốn, đất đai, khoa học - công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực; đẩy mạnh xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu, kết nối tiêu thụ sản phẩm và từng bước mở rộng thị trường xuất khẩu. Đây chính là nền tảng quan trọng để các HTX sau khi liên kết, hợp nhất có thể phát triển bền vững và thực chất.

Động lực mới cho kinh tế tập thể: Liên kết, hợp nhất HTX không chỉ là giải pháp về mặt tổ chức, mà còn là quá trình đổi mới tư duy, nâng cao năng lực quản trị và khẳng định vai trò của kinh tế tập thể trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Khi các HTX đủ mạnh về quy mô, đủ chuyên nghiệp trong quản trị và đủ khả năng kết nối thị trường, kinh tế tập thể sẽ thực sự trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống người dân.

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, việc thúc đẩy liên kết, hợp nhất HTX chính là con đường tất yếu để các HTX Hà Tĩnh nâng cao năng lực cạnh tranh, vươn ra thị trường lớn và từng bước tham gia chuỗi giá trị, thị trường xuất khẩu trong thời gian tới.

CTTĐT