Kinh tế tập thể, hợp tác xã ở Hà Tĩnh: Nhiều chuyển biến tích cực, hướng tới phát triển bền vững

Những năm qua, khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã (HTX) trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh từng bước được củng cố và phát triển, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, khu vực này vẫn cần tiếp tục được tháo gỡ nhiều khó khăn, đồng thời đẩy mạnh đổi mới để nâng cao hiệu quả hoạt động trong thời gian tới.

Theo Liên minh Hợp tác xã tỉnh Hà Tĩnh, hiện toàn tỉnh có 896 HTX, trong đó 785 HTX đang hoạt động và 111 HTX ngừng hoạt động. Các HTX hoạt động trên nhiều lĩnh vực như nông nghiệp - lâm nghiệp - thủy sản, vận tải, xây dựng, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, môi trường, thương mại - dịch vụ và quỹ tín dụng nhân dân.

Trong cơ cấu ngành nghề, HTX nông nghiệp chiếm tỷ lệ lớn nhất với 489 HTX (54,6%); tiếp đến là HTX môi trường 134 HTX (14,9%); HTX thương mại, dịch vụ tổng hợp và chợ 127 HTX (14,1%); HTX công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp 60 HTX (6,7%); HTX xây dựng và vận tải 54 HTX (6%) và 32 quỹ tín dụng nhân dân (3,6%).

Chất lượng hoạt động của các HTX từng bước được nâng lên. Toàn tỉnh hiện có 389 HTX xếp loại khá, tốt (43,4%), trong khi 379 HTX trung bình và yếu (42,2%). Vốn điều lệ bình quân đạt khoảng 1,896 tỷ đồng/HTX, doanh thu bình quân 1,6 tỷ đồng/HTX, lợi nhuận bình quân 350 triệu đồng/HTX. Thu nhập bình quân của lao động thường xuyên đạt khoảng 60 triệu đồng/người/năm.

Tổng số thành viên HTX là 76.846 người, trong đó có 32.690 lao động là thành viên HTX. Sau khi tổ chức lại theo Luật Hợp tác xã năm 2023, nhiều HTX đã từng bước ổn định tổ chức, đổi mới phương thức quản lý và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Mặc dù quy mô còn khiêm tốn, song các HTX đã có những đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Thông qua hoạt động của HTX, nhiều nguồn lực tại chỗ như đất đai, lao động, nguyên liệu và vốn được khai thác hiệu quả; góp phần thúc đẩy sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt trong xây dựng nông thôn mới.

Hiện toàn tỉnh có 268 sản phẩm OCOP, trong đó 72 sản phẩm thuộc các HTX và tổ hợp tác, chiếm 26,9%. Nhiều HTX đã xây dựng mô hình sản xuất gắn với chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực của địa phương, từng bước nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Một số mô hình HTX hoạt động hiệu quả, tiêu biểu như HTX Như Gia (Cẩm Xuyên), HTX Phú Sáng (Thiên Cầm), HTX Nga Hải (Nghi Xuân), HTX Gia Phúc (Can Lộc), HTX Nguyên Lâm (Kỳ Anh), HTX Nhung hươu Ngọc Linh và HTX Mật ong Cường Nga (Hương Sơn), HTX Chiến Thắng (Hải Ninh)… Các mô hình này đã góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho thành viên và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Tuy nhiên, khu vực kinh tế tập thể trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn. Phần lớn các HTX có quy mô nhỏ, sản xuất còn manh mún, số lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn chưa nhiều, sức cạnh tranh trên thị trường còn hạn chế và chưa hình thành được các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Trình độ cán bộ quản lý HTX nhìn chung còn hạn chế, trong khi nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản trị chưa cao. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động HTX còn chậm; nhiều HTX chưa có điều kiện đầu tư hạ tầng công nghệ phục vụ quản lý và tiêu thụ sản phẩm.

Khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng cũng là một trong những rào cản lớn đối với sự phát triển của HTX. Nhiều HTX thiếu tài sản thế chấp hoặc tài sản có giá trị thấp nên khó vay vốn tại các tổ chức tín dụng, trong khi nhu cầu đầu tư mở rộng sản xuất ngày càng lớn.

Ngoài ra, sự quan tâm của một số cấp ủy, chính quyền địa phương đối với phát triển kinh tế tập thể chưa thật sự đầy đủ; cơ chế, chính sách hỗ trợ còn hạn chế. Trong điều kiện thiên tai diễn biến phức tạp, nhiều HTX vẫn còn e dè khi đầu tư lớn để mở rộng sản xuất.

Hướng tới phát triển bền vững: Trong thời gian tới, Hà Tĩnh xác định tiếp tục phát triển kinh tế tập thể với nòng cốt là hợp tác xã theo hướng hiệu quả, bền vững và gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

Theo đó, tỉnh sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026-2030, tạo điều kiện thuận lợi cho các HTX tiếp cận nguồn vốn, khoa học công nghệ, mặt bằng sản xuất và các chương trình hỗ trợ của Nhà nước.

Cùng với đó, việc đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý cho đội ngũ nhân lực quản lý HTX, khuyến khích thu hút nguồn nhân lực trẻ, có trình độ tham gia quản lý và điều hành HTX; hỗ trợ các HTX tiếp cận, nghiên cứu ứng dụng khoa học kỹ thuật và thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh là một giải pháp.

Một trong những định hướng quan trọng là phát triển các HTX gắn với chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực của địa phương, tăng cường liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm; nâng cao chất lượng và giá trị các sản phẩm OCOP.

Bên cạnh đó, tỉnh sẽ xây dựng và nhân rộng các mô hình HTX hoạt động hiệu quả, khuyến khích liên kết hoặc sáp nhập các HTX cùng lĩnh vực, dịch vụ để nâng cao quy mô và năng lực cạnh tranh; ưu tiên phát triển các mô hình HTX trong lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Với những định hướng và giải pháp đồng bộ, khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã ở Hà Tĩnh được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và nâng cao đời sống người dân khu vực nông thôn.

NTH - KTC