Nâng tầm quản lý hoạt động khí tượng thủy văn trước yêu cầu mới của phát triển và biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất dày hơn, hoạt động khí tượng thủy văn đã và đang trở thành một trong những lĩnh vực giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự an toàn của cộng đồng và sự phát triển bền vững của địa phương. Không chỉ dừng lại ở việc dự báo thời tiết thường nhật, công tác khí tượng thủy văn hiện nay còn cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá rủi ro thiên tai, xây dựng kịch bản ứng phó, phục vụ công tác quy hoạch, phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong các lĩnh vực nông nghiệp, thủy sản, giao thông, xây dựng và quản lý tài nguyên.

Đối với Hà Tĩnh – địa phương thường xuyên chịu tác động của bão, mưa lớn, lũ quét, hạn hán và xâm nhập mặn – vai trò của khí tượng thủy văn càng trở nên rõ nét. Những bản tin dự báo, cảnh báo kịp thời đã góp phần quan trọng giúp chính quyền các cấp chủ động chỉ đạo, người dân sớm phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản. Cùng với đó, dữ liệu khí tượng thủy văn ngày càng được sử dụng rộng rãi trong xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực, từng bước đưa yếu tố khí hậu trở thành một thành phần không thể thiếu trong các quyết định phát triển của tỉnh.

Chính từ yêu cầu thực tiễn đó, việc hoàn thiện khung pháp lý, đổi mới phương thức quản lý nhà nước đối với hoạt động khí tượng thủy văn là đòi hỏi tất yếu, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Quyết định 93/2025/QĐ-UBND – bước chuyển mới trong quản lý nhà nước về khí tượng thủy văn

Ngày 26/12/2025, UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành Quyết định số 93/2025/QĐ-UBND kèm theo Quy định quản lý nhà nước về hoạt động khí tượng thủy văn trên địa bàn tỉnh, chính thức thay thế Quyết định số 36/2017/QĐ-UBND đã được áp dụng trong 8 năm qua. Việc ban hành Quyết định 93 không chỉ nhằm cập nhật hệ thống văn bản theo các luật, nghị định, thông tư mới của Trung ương, mà còn thể hiện sự chủ động của tỉnh trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý lĩnh vực khí tượng thủy văn.

So với Quyết định 36, Quyết định 93 có nhiều điểm mới quan trọng. Trước hết, phạm vi điều chỉnh và cách tiếp cận đã được mở rộng và làm rõ hơn. Nếu như trước đây quy định chủ yếu tập trung vào công tác dự báo, cảnh báo và trách nhiệm quản lý truyền thống, thì Quyết định 93 đã bao quát đầy đủ các hoạt động từ quan trắc, dự báo, cảnh báo, khai thác – sử dụng thông tin, dữ liệu khí tượng thủy văn đến giám sát biến đổi khí hậu, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và phòng, chống thiên tai.

Một điểm mới đáng chú ý là Quyết định 93 đã cập nhật và cụ thể hóa mạnh mẽ nội dung phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước về khí tượng thủy văn, phù hợp với các quy định mới của Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Vai trò, thẩm quyền của UBND tỉnh, các sở, ngành và chính quyền cấp xã được xác định rõ ràng hơn, tạo điều kiện thuận lợi trong tổ chức thực hiện, tránh chồng chéo, bỏ sót nhiệm vụ.

Quyết định mới cũng nhấn mạnh hơn đến quản lý, khai thác và chia sẻ thông tin, dữ liệu khí tượng thủy văn, coi đây là nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ điều hành phát triển. Việc tiếp nhận, sử dụng dữ liệu quan trắc từ các trạm khí tượng thủy văn chuyên dùng, cũng như việc trao đổi thông tin với các tổ chức trong và ngoài nước, được quy định chặt chẽ, thống nhất, phù hợp với yêu cầu bảo đảm an ninh dữ liệu và hội nhập quốc tế.

Bên cạnh đó, Quyết định 93 đã bổ sung nhiều nội dung liên quan đến giám sát biến đổi khí hậu, lồng ghép kết quả giám sát khí hậu vào các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển của tỉnh. Đây là điểm mới căn bản so với Quyết định 36/2017, phản ánh xu hướng quản lý hiện đại, lấy dữ liệu khí hậu làm nền tảng cho các quyết sách dài hạn.

Ngoài ra, các quy định về công trình khí tượng thủy văn chuyên dùng, hành lang kỹ thuật, trách nhiệm quan trắc của chủ công trình cũng được rà soát, cập nhật phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động khí tượng thủy văn trên địa bàn tỉnh.

Trách nhiệm của các sở, ngành và địa phương trong triển khai Quyết định 93

Để Quyết định 93 thực sự đi vào cuộc sống, vai trò của các sở, ngành và chính quyền địa phương các cấp là yếu tố then chốt. Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được xác định là cơ quan đầu mối, chịu trách nhiệm tham mưu UBND tỉnh thực hiện quản lý nhà nước toàn diện về hoạt động khí tượng thủy văn. Sở có nhiệm vụ tổ chức thu thập, quản lý, khai thác và sử dụng thông tin, dữ liệu khí tượng thủy văn; phối hợp xây dựng các kế hoạch, đề án phục vụ phòng, chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời chủ trì công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao nhận thức cộng đồng về khí tượng thủy văn và biến đổi khí hậu.

Các sở, ngành liên quan căn cứ chức năng, nhiệm vụ của mình có trách nhiệm phối hợp, lồng ghép thông tin khí tượng thủy văn vào công tác quản lý ngành, lĩnh vực; sử dụng dữ liệu khí tượng thủy văn như một cơ sở quan trọng trong lập, thẩm định và triển khai các chương trình, dự án phát triển. Đặc biệt, vai trò của các cơ quan thông tin đại chúng được nhấn mạnh trong việc truyền tải kịp thời, chính xác các bản tin dự báo, cảnh báo đến người dân.

Chính quyền cấp xã giữ vai trò trực tiếp đưa các quy định của Quyết định 93 vào thực tiễn tại cơ sở. Việc tiếp nhận thông tin cảnh báo, tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn người dân chủ động phòng tránh thiên tai, bảo vệ công trình khí tượng thủy văn và chấp hành pháp luật là những nhiệm vụ xuyên suốt, đòi hỏi sự chủ động và trách nhiệm cao của địa phương.

Chủ động triển khai đồng bộ để hoạt động khí tượng thủy văn phát huy hiệu quả

Việc ban hành Quyết định 93 là bước khởi đầu quan trọng, song để các quy định thực sự phát huy hiệu quả, thời gian tới cần tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là tiếp tục đầu tư, hoàn thiện hệ thống quan trắc, cơ sở dữ liệu khí tượng thủy văn theo hướng hiện đại, kết nối, chia sẻ thông tin kịp thời, chính xác. Song song với đó là nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, nhất là đối với các hiện tượng thời tiết nguy hiểm, cực đoan.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ làm công tác khí tượng thủy văn cũng cần được quan tâm, nhằm đáp ứng yêu cầu chuyên môn ngày càng cao. Đặc biệt, việc đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, nhất là tại các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, vùng ven biển, cần được xác định là nhiệm vụ lâu dài, liên tục.

Với những nội dung mới, toàn diện và sát thực tiễn, Quyết định 93 được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về hoạt động khí tượng thủy văn trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét./.