Quyết định 04/2026/QĐ-TTg – Bước chuyển quan trọng trong công tác ứng phó sự cố tràn dầu

Quyết định này thay thế toàn bộ Quyết định số 12/2021/QĐ-TTg và Quyết định số 24/2025/QĐ-TTg, tạo lập một khuôn khổ pháp lý mới, đồng bộ và phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn trong công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục sự cố tràn dầu. Đây là bước điều chỉnh quan trọng nhằm nâng cao năng lực bảo vệ môi trường, bảo đảm an toàn cho đời sống nhân dân và hoạt động phát triển kinh tế – xã hội.

Việc ban hành Quyết định 04/2026/QĐ-TTg gắn liền với yêu cầu thực thi Luật Phòng thủ dân sự năm 2023, đặt công tác ứng phó sự cố môi trường trong tổng thể hệ thống phòng thủ quốc gia.

Không còn tiếp cận đơn lẻ theo từng lĩnh vực, ứng phó sự cố tràn dầu được xác định là một nội dung quan trọng của phòng thủ dân sự, đòi hỏi sự chỉ huy thống nhất, huy động đồng bộ các lực lượng và nguồn lực từ trung ương đến cơ sở. Chính từ yêu cầu đó, Quyết định mới đã thiết lập lại cơ chế chỉ huy, điều hành trong công tác ứng phó sự cố tràn dầu.

Một trong những điểm đổi mới mang tính nền tảng của Quyết định 04/2026/QĐ-TTg là việc thống nhất hệ thống chỉ huy theo Luật Phòng thủ dân sự.

Theo quy định mới, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia trở thành đầu mối chỉ đạo, điều hành công tác ứng phó sự cố tràn dầu trên phạm vi cả nước, thay cho cơ chế trước đây. Tại địa phương, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự các cấp trực tiếp tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cùng cấp tổ chức ứng phó khi xảy ra sự cố.

Việc chuyển đổi cơ chế chỉ huy này không chỉ bảo đảm tính thống nhất trong điều hành mà còn giúp gắn kết chặt chẽ công tác ứng phó tràn dầu với các hoạt động phòng, chống thiên tai, thảm họa và sự cố khác, tránh chồng chéo, phân tán nguồn lực.

Cùng với việc thống nhất chỉ huy, Quy chế mới đặc biệt nhấn mạnh vai trò của chính quyền cơ sở.

Quyết định 04/2026/QĐ-TTg tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trong đó lần đầu tiên giao thẩm quyền đáng kể cho Ủy ban nhân dân cấp xã.

Theo đó, UBND cấp xã được tổ chức thẩm định và phê duyệt kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu đối với các cửa hàng bán lẻ xăng dầu và các cơ sở có nguy cơ xảy ra sự cố mức độ nhỏ trên địa bàn. Đây là bước tiến quan trọng, giúp rút ngắn thời gian xử lý, phát huy hiệu quả phương châm “04 tại chỗ”, nâng cao tính chủ động trong ứng phó ngay từ cơ sở.

Đối với các cửa hàng xăng dầu thuộc Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam và Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam, Quy chế cho phép các tập đoàn tự thẩm định, phê duyệt kế hoạch của đơn vị trực thuộc, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong quá trình triển khai. Cách tiếp cận này vừa phát huy tính chuyên nghiệp của doanh nghiệp lớn, vừa bảo đảm vai trò quản lý nhà nước trên địa bàn.

Để phân cấp thực sự hiệu quả, Quyết định mới đồng thời cải cách mạnh mẽ quy trình thẩm định kế hoạch.

Quyết định 04/2026/QĐ-TTg đã rút ngắn và chuẩn hóa thời gian thẩm định kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu ở tất cả các cấp.

Thời hạn thẩm định được quy định cụ thể, rõ ràng và ngắn hơn so với trước đây, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao trách nhiệm của cơ quan thẩm định. Việc chuẩn hóa thời gian giải quyết hồ sơ góp phần đẩy mạnh cải cách hành chính, hạn chế tình trạng kéo dài thủ tục, bảo đảm tính kịp thời trong công tác phòng ngừa rủi ro môi trường.

Bên cạnh cải cách thủ tục, Quyết định 04/2026/QĐ-TTg còn mang lại một thay đổi có ý nghĩa thực tiễn rất lớn.

Lần đầu tiên, Quy chế hoạt động ứng phó sự cố tràn dầu quy định cụ thể danh mục trang thiết bị, vật tư tối thiểu cho từng cấp, từng loại hình cơ sở.

Các phụ lục kèm theo Quyết định đã lượng hóa rõ yêu cầu về phương tiện, thiết bị đối với cấp tỉnh, các kho cảng xăng dầu và cửa hàng bán lẻ xăng dầu, phân biệt rõ giữa địa phương có biển và không có biển, giữa cơ sở quy mô lớn và nhỏ.

Việc quy định chi tiết này giúp các cơ quan quản lý và doanh nghiệp có căn cứ rõ ràng để đầu tư, trang bị lực lượng ứng phó tại chỗ, khắc phục tình trạng chuẩn bị mang tính hình thức. Qua đó, nguyên tắc “04 tại chỗ” được triển khai thực chất hơn, góp phần hạn chế sự lan rộng của dầu tràn và giảm thiểu tác động đến môi trường khi sự cố xảy ra.

Song song với các nội dung về tổ chức và kỹ thuật, Quyết định mới cũng chú trọng hoàn thiện quy trình hành chính.

Quyết định 04/2026/QĐ-TTg đã cập nhật, bổ sung hệ thống biểu mẫu thống nhất phục vụ công tác thẩm định và phê duyệt kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu.

Các mẫu văn bản hành chính được ban hành đầy đủ, rõ ràng, tạo thuận lợi cho cơ quan thẩm định và chủ cơ sở trong quá trình thực hiện, đồng thời góp phần bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong áp dụng pháp luật trên phạm vi toàn quốc.

Để bảo đảm tính liên tục và ổn định trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, Quy chế cũng có những quy định chuyển tiếp phù hợp.

Quyết định 04/2026/QĐ-TTg quy định rõ các điều khoản chuyển tiếp nhằm tránh xáo trộn trong thực tiễn triển khai.

Theo đó, các kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu đã được phê duyệt trước ngày Quyết định có hiệu lực tiếp tục được thực hiện đến hết thời hạn. Các hồ sơ đang trong quá trình thẩm định được xử lý theo quy định cũ, bảo đảm quyền lợi của doanh nghiệp và sự thông suốt trong quản lý nhà nước.

Việc ban hành Quyết định 04/2026/QĐ-TTg thể hiện rõ quyết tâm của Chính phủ trong việc hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực phòng ngừa và ứng phó sự cố tràn dầu theo hướng chủ động, đồng bộ và hiệu quả.

Đối với tỉnh Hà Tĩnh – địa phương có hoạt động cảng biển, vận tải xăng dầu và hệ thống cửa hàng xăng dầu tương đối lớn – việc quán triệt, triển khai nghiêm túc Quy chế mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác bảo vệ môi trường, bảo đảm an toàn đời sống nhân dân và phát triển kinh tế bền vững.

Trong thời gian tới, các cấp, các ngành, chính quyền địa phương và các cơ sở có nguy cơ xảy ra sự cố tràn dầu cần chủ động rà soát, cập nhật kế hoạch ứng phó theo quy định mới; tăng cường tập huấn, diễn tập và đầu tư trang thiết bị theo danh mục tối thiểu. Đây chính là yếu tố then chốt để Quyết định 04/2026/QĐ-TTg thực sự đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả trong thực tiễn quản lý và bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh./.